Sanatın Anlam Arayışı. Sanat:10+10=100 Kapsamında Psikolog Ayfer Veli ile Röportaj

10 SORU, 10 KİŞİ, 100 CEVAP: AYFER VELİ

Affetmeyensanat.com | librimondadori.it

 

 RÖPORTAJ ÖNCESİ KISA BİR AFFETMEYEN ÇIKARSAMA: Bir “sanat” yapıtı “psikolojik”tir çünkü psikanalitik-algılama-bilgiyi alımlama olgularını  ve süreçlerini içerir. Her sanat yapıtı “herkes” için “sanat yapıtı” değildir çünkü her yapıtın “algılanma” süreci farklıdır. Bir sanat yapıtı “bireysel” olabildiği gibi “toplumsal” da olabilir. Sanat sadece sanat değildir, psikolojinin bir çalışma yöntemine dönüşebilir. “Akıl hastaları”nın yapıtlarının sanat olamayacağına dair hiçbir kesin ”sanat kuramı” (bizce) mevcut değildir. Sanat eğitimi alan birisi “psikolojik” bir süreç içerisine girer; o halde onun “psikoloji” eğitimi de alması kaçınılmazdır. 

(Sanat:10+10=100 projemiz kapsamında İsmail Çoban röportajımız için buraya tıklayabilirsiniz.)

1

  1. Kimilerine göre cevabı basit kimilerine göre ise basit olamayacak kadar bileşik olan bir soru ile başlayalım, bir meslek adı vererek kendinizi tanıtacak olursanız
  2. a) “Kimsiniz?”

Endüstri ve örgüt psikoloğuyum.

b)“Bu mesleğin-kimliğin günlük rutin işleri-davranışları nelerdir?”

Çalışanların iş yerinde mutlu olmalarını sağlamak için onların neye ihtiyaç duyduklarını bulmak ve bu doğrultuda adımlar atmak.

Rutin davranışlar daha çok dinlemek, soru sormak, durum analizi yapmak ve geri bildirim vermek.

c)“Mesleğinizde-varlığınızda olmazsa olmaz dediğiniz ne tür etik kurallar var-var oluyor ya da olmalı-varoluşa bürünmeli?

Dürüstlük, adil olmak, gizlilik ilkesine saygı duymak.

d) Bu etik kurallar nasıl doğmuş-yaratılmış olabilir?”

Muhtemelen bu etik kuralların takip edilmemesi sonucunda ortaya çıkan problemler bu kavramların öneminin anlaşılmasını sağlamıştır.

Çok somut bir örnek vermem gerekirse, işini hakkıyla yapan bir kişinin, işini savsaklayarak yapan bir kişiyle aynı maaşı ya da “bonusu” alması adil değil. Böyle bir durum hak ettiği ücreti almayan kişinin işine olan bağlılığını etkileyecek ve daha adil bir iş arayışına görecektir veya işine de çok fazla özen göstermemeye başlayacaktır.

Bizim amacımız çalışanların bu tarz olumsuz deneyimler yaşamasını engellemek ve aslında kendilerini iyi hissetmelerini sağlayacak deneyimler yaşamlarını sağlamak.

e) Yukarıdaki şıklardan hangisi sizi en iyi tanımlar?

D şıkkı

Kelime Sergisi: Bilincin Görünmeyen Mürekkep Lekeleri – Mellini

2

  1. Son izlediğiniz-okuduğunuz, sergi-film-etkinlik-kitap nedir, ilk izlenimleriniz ve daha sonrasındaki bu izlenimleri yorumla biçimleriniz arasında ne tür farklar oldu, bu farkları sıralayabilir misiniz?

En son sinemaya Three Identical Strangers isimli bir filmi izlemeye gittim. Filmin sonunda kendimi çok kötü hissetmiştim. İnsanların başkalarına zarar vermelerinin sebebinin ne olduğunu anlamaya çalıştım. İnsanlar gerçekten kötü olabilir mi? Ya da sadece umursamazlar mı? Veya tüm bunların arkasında yatan sebep duygusal zekalarının çok düşük olması mı? İnsanların gerçekten kötü olabileceğine inanmak istemiyorum.

Filmden sonra psikolojinin ne kadar hassas bir alan olduğunu ve araştırmaları inceleyen ve araştırmaların yürütülüp yürütülmeyeceğime karar veren etik kurumların bu kadar katı olmakta ne kadar haklı olduklarını düşündüm.

Kelime Sergisi: Bilincin Görünmeyen Mürekkep Lekeleri – Mellini

3

  1. Elinizde ünlü sahteci Wolfgang Beltracchi’nin yaptığı sahte bir Picasso tablosu var, sahte olduğunu bildiğiniz ama kimsenin sahte oluşunu tespit edemeyeceği bir tablo bu, bir müzayede de tablonun ön satışı yapılıyor ve bir milyon dolara satılıyor, size sahte tabloyu tek bir şartla veren Beltrachi’nin ise şartı şu: tablo satılırsa tüm gelirini; tek bir kuruşuna dahi dokunmadan Afrika yararına çalışan bir vakfa bağışlamak, iki seçenekten birini seçmek zorundasınız, ya gerçek yaşamdaki aşırı gerçek bir şeyi değiştirmek ya da kültürel yaşamdaki estetik bir değeri değiştirmek, seçiminiz ne olur, neden?

Sahte eseri satın almam. Aynı bağışı başka kuruluşlar aracılığıyla yapmayı tercih ederim. Eğer yaptığı teklifi kabul edersem sahte eserlerin çok da kötü bir şey olmadığı ya da faydalı olabileceği fikrini doğrulanmış olurum.

Beltracchi de kim, diye soruyorsanız, ilgili dosyamıza linkten gidebilirsiniz.

4

  1. Sanatın, eş deyişle plastik sanatlar ya da edebi sanatların net bir tanımı yapılabilmiş değil, sanat felsefesi ve estetik kuram üzerine çalışan birçok felsefeci ve kuramcı tutarlı bir sanat tanımına ulaşamadı, bugüne kadar dışavurumcu sanat kuramından Yeni-Wittgenstein’ci sanat kuramına sayısız kuram mevcut, sanat tanımsız olduğu için mi “tanımı” yapılamıyor yoksa dil, sanat denen olguyu bütünüyle kavrayamadığı için mi sanatın tanımı sürekli eksik kalıyor, sanatın tanımını yapabilir misiniz, peki sanat olmayan şeyler nelerdir?

Bence sanatın tanımını yapmak mümkün değil. Eğer böyle bir şey mümkün olsaydı sanat ortaya çıkmazdı. Sanat sayesinde sadece sanatçılar değil tüm insanlar anlatamadıkları şeyleri anlatma, anlayamadıkları şeyler hakkında bir his yaratma şansını yakalıyorlar. Edebi sanat söze dayalı olsa dahi anlatma ve anlama biçimi günlük dilimizden bambaşka. Bu yüzden sanatı tarif edebileceğimi zannetmiyorum.

Sanat olmayan şeyler nedir sorusu oldukça zor bir soru. Sanırım günlük hayat ve  yaşama iç güdüsüyle ilgili olan şeyler sanat değil.

5

  1. A) 1 + 1= ? ( Sorumuzu cevaplamadan önce dilerseniz Tarkovsky’nin Nostalghia filmini izleyebilirsiniz. ) A-1: Filmi izlediniz mi?

B ) Birey + toplum = ? ( Sorumuzu cevaplamadan önce dilerseniz bir kitap okuyabilirsiniz. ) B-1: Okuduğunuz kitap nedir?

( Toplum olgusunu ve bireysel gerçeklik algısını derinlikli bir analiz için ek kaynak-tavsiye videolarımız aşağıdadır. )

Filmi izlemedim.

Birey + toplum = toplum

Kitap okumadım.

6

  1. Sonsuzluk bir kavram mıdır, öyle ise ne tür bir kavramdır, ne renktir, hangi sese benzer, hangi tadı andırır, hangi kokuyu hatırlatır, hangi dokunma algısını barındır, hangi düşünceyi anlatır? Eğer kavram değilse sonsuzluğu nasıl anlayabiliriz? Sonsuza kadar kalabilecek bir şey var mıdır, nedir-nelerdir?

Bir şiirde ‘Ne kadar ince kesersen kes, kestiğinin iki yüzü olacağını öğrendim. ‘ diyor. Bence bu sonsuzluğun tanımı.

Sonsuzluğu anlamak için çaba sarf edersek aklımızı kaybedebileceğimizi düşünüyorum.

Sonsuza dek kalacak tek şey enerji. Her şey sonunda enerjiye dönüşüyor.

7

  1. Yaşamın anlamı nedir, sorusu sizce ne kadar anlamlı?

Bence anlamlı ve yerinde bir soru. Hepimizin bu dünyaya gelmesinin bir sebebi var ve her bir yaşamın bir amacı var. Önemli olan bu soruyu sorarak bu amacı bulabilmek.

8

  1. Sanatın tüm dalları düşünüldüğünde topluma değil de size yön vermiş on ismi sorsak cevabınız ne olurdu? Peki topluma yön vermiş on isim nedir?

Bana yön vermiş isimler:

Antoine de Saint Exupery

Vincent van Gogh

Albert Camus

Beethoven

Zeki Müren

Charlie Chaplin

Cemal Süreya

Orhan Veli

Mimar Sinan

Antoni Gaudi

 

Topluma yön vermiş isimler için yukarıdaki isimlere Picasso, Frida Kahlo, Charlie Chaplin, Salvador Dali, Leonardo Da Vinci, Claude Monet’yi eklerdim.

9

  1. Biliyorsunuz, dünyanın yarısı açlık-sefalet-kötü yönetim gibi sayısız olumsuzluk ile karşı karşıya…” yargısı ile, “İnanabiliyor musunuz, dünyanın yarısı açlık-sefalet-kötü yönetim gibi sayısız olumsuzluk ile karşı karşıya…” sorusu arasında sizce anlamı değiştiren öğe nedir, ( ses tonu, şaşkınlık, kabulleniş, kabullenememe… ) bu ayrıma sanatın katkısı ne olabilir, sanat neyi nasıl değiştirir?

 

Biliyorsunuz demek duygudan uzak bir anlatış biçimi. İnanabiliyor musunuz ise bizde şaşkınlık, üzüntü, kızgınlık, telaş gibi duygular uyandırıyor.

Sanatın katkısı büyük: Bu anlayış biçimi duygularımı harekete geçiriyor, konuyu sadece sayılardan öteye götürüp bunun ne anlama geldiğini bize hissettiriyor.

10

Umberto Eco’dan aldığımız telefona göre insanlar Mars’a yerleşmeye karar vermişler, tüm ülkeler sanatın insanlara zararlı olduğunu düşündüğü için tüm sanat eserleri dünyada bırakılmış, yeni yazılacak kitaplardan sanat kavramı çıkarılacakmış, sanatı savunacak son kimse sizsiniz, bir köşeye sıkıştırılmış haldesiniz, bir yol ortasında birden araba farlarıyla karşılaşan bir geyik nasıl yolun ortasında öylece korkudan dona kalırsa sizde aynı biçimde donakalmış durumdasınız, sonra korkunuz azalıyor ve önce kendinizi sonra sanatı savunmaya başlıyorsunuz:

Bu soru boş bırakıldı.

Ve son bildiri:

Sanatın 10 Emiri’ni sıralamanızı istesek, Sanatın 10 Emiri ne olurdu?

 

1.Korkma

2.Gerçeğin ötesine geç

3.Vazgeçme

4.Dinle

5.Bağımsız ol

6.Özgür ol

7.Sanatın bir iletişim biçimi olduğunu unutma

8.Sorgula

9.Anlaşılmamaktan korkma

10.Umudunu kaybetme

 

GÜNCELLENİYOR…

 

 

 

Comments

comments