Parasite “Yaşamların-ızın” Ne Kadar Farkındasınız? Parasite Filminin Bir Analizi ve Fenomenolojik Eleştirisi

Sıla’ya…

14-00:02:16,618 –> 00:02:19,711 Planın ne? (Başlamak için…)

 

Parasite filminin arka planından:

 

Planımız filmi ikiye bölmek ve analize ondan sonra başlamak.

Filmi bir şeye benzeyen ve bir şeyi andıran iki bölüme ayırmak mümkün, çünkü ilk yarı bir şeye çok benzerken ikinci yarı birçok şeyi andırıyor. Burada Foucault’a kulak verebiliriz: Benzeyiş şu şey, bu şey, bir başka şeydir diyerek hep aynı ve tek bir önermeyi kapsar. Andırış ise, birlikte dans eden, birbirlerine dayanan ve birbirlerinin üzerine yuvarlanan çeşitli ileri-sürüşleri çoğaltıyor. Film önce bir şifreye benziyor, sonra bir şifreyi andırıyor:

5-00:01:45,295 –> 00:01:49,165 Üst kattaki kadın, modeme şifre koymuş.

6-00:01:49,466 –> 00:01:52,734 Şifre mi koymuş? 123456789’u denedin mi?

7-00:01:53,078 –> 00:01:55,379 – Denedim, olmadı. – Tersten dene.

8-00:01:55,680 –> 00:01:56,881 Tersten de denedim!

Filmin ikinci yarısı da tersten denenmiş bir andırımdan ibaret. O halde şu soruyu soralım: Filmin ilk yarısı neye benziyor? Ve filmi nereden ikiye kesiyoruz?

Filmi bodrum katındaki gizli geçidin keşfedildiği yerden ikiye kesmek mümkün, peki ilk yarı neye benziyor?

İlk yarıda sınıf atlama çabasındaki aile üyelerinin her benzeyişte olduğu gibi bir canlandırmalar dizisi görüyoruz, ailenin her üyesi olmadığı bir kimliği canlandırıyor, kız kardeş bir sanat terapisti oluyor, baba hiç kullanmadığı bir aracın deneyimli şoförü olurken anne sadece belirli üyelere, bir üyelik kartı ile hizmet eden bir şirketin en deneyimli aşçısı ve hizmetçisi gibi görünüyor, bu canlandırmalar yanlarında çalışmaya başladıkları aileyi bütünüyle aldatırken biz olanlara inanamıyoruz, nasıl kanıyorlar?

Joon-ho bong’un önceki filmlerindeki temaları barındıran bir filmi var karşımızda, ona nasıl kanabiliriz?

Bir kayanın “dağ manzarası” olarak görülmesinde aranabilir bunun nedenleri, filmde her şey askıda çünkü bir çok şey “çok metaforik!”:

96-00:07:36,104 –> 00:07:38,279 Dağ manzarası gibi bir şey mi bu?

97-00:07:39,398 –> 00:07:42,951 – Ya da soyut bir eser de olabilir. – Sanattan anlıyorsunuz!

98-00:07:43,152 –> 00:07:47,080 Dedem, öğrencilik yıllarından beri âlim taşlarını topluyor.

99-00:07:47,281 –> 00:07:52,794 Şimdi, müştemilat ve evdeki tüm odalar, çalışma odası da dâhil, bu taşlarla dolu.

100-00:07:52,995 –> 00:07:56,757 Bu taşın, ona sahip olan aileye zenginlik getirdiği söyleniyor…

101-00:07:57,158 –> 00:08:01,470 Min, bu çok metaforik!

Filmin hızlı temposunun da bu kanma olgusunu güçlendirdiğini söylemek mümkün, geçici bir kanam bu elbette, film ilerledikçe yapaylaşan bir benzerlik filmin derinliğini sığlaştırmaya ve senaryonun bütün özgün duruşunu içten içe kazarak zedelemeye başlıyor. Aile bir şeylere benzemeye, birileri olmaya çalıştıkça ne onlara ne de filme inanabiliyorum ki bu da filmin altını kazıyor, sinematografi ve senaryo askıda kalıyor, ailenin benzerlik peşindeki canlandırma çabasını yeterince anlatamadığını düşünmeye başlıyorum ki bu da filmin en zayıf yanlarından biri, bir video klip estetiği ile ilk yarının hızlıca geçmesi bu eksikliği daha da hissettiriyor, Amelie’de nispeten tutan bu video klip estetiğinin Parasite’de tutmadığını söylemek mümkün.

Parasite filmi ve sınıf atlamaya çalışan aile neyi canlandırıyor?

Senaryo iyi çizilmiş ama içi yeterince doldurulamamış, hacimsiz kitleler her yanda göze çarpıyor: mors alfabesi ile bir benzeyişe işaret eden bodrum katındaki hizmetçinin kocası kadar, ondan mesajları alan ailenin “izci” küçük çocuğu da eğreti duruyor: bir karikatürize edilme hissi senaryonun “hacim” kazanmasını engelliyor. Bunu “kuramsal sanat” repliklerinde de görmek mümkün, yine çok metaforik:

239-00:19:09,213 –> 00:19:13,599 Da-song doğuştan bir sanatçı. Yaptığı resme bak.

240-00:19:13,967 –> 00:19:17,312 Çok metaforik. Altında güçlü bir anlam yatıyor.

241-00:19:17,513 –> 00:19:21,565 Yatıyor gerçekten, değil mi? Sanattan anlıyorsun.

242-00:19:22,684 –> 00:19:26,028 – Bu bir şempanze, değil mi? – Bir otoportre.

243-00:19:29,066 –> 00:19:30,566 Elbette!

Film bir modele benzemeye çalışıyor, nedir bu model: sınıf atlamaya çalışan bir ailenin verili olan bir modele benzemeye çalışma “modeli”. Aile dışarıda yer alan ve egemenlik alanı kanıtlanmış bir otoriteyi ele geçirme amacında, bunun için “planları” var ki bu alanların anlamsızlığını evlerini sel basıp ta kendilerini spor salonunda sabahlamış olarak bulduklarında daha net fark ediyorlar. Patronu ele geçirmek için her türlü planı olan aile, daha büyük bir patron olan yaşamın plansızlığına yenilmek zorunda kalıyor.

1186-01:39:15,890 –> 01:39:19,609 Planın ne?

1187- 01:39:21,186 –> 01:39:23,196 Ne planı?

1188-01:39:24,231 –> 01:39:26,949 Planın olduğunu söylemiştin.

1189-01:39:27,484 –> 01:39:31,287 Ne yapacaksın? Bodrumdakiler hakkında.

1190-01:39:32,323 –> 01:39:38,044 Nasıl bir plan hiç başarısız olmaz, biliyor musun Ki-woo?

1191-01:39:39,622 –> 01:39:42,048 Plansız olmak.

1192-01:39:42,249 –> 01:39:43,925 Plan yapmamak.

1193-01:39:44,460 –> 01:39:46,010 Neden biliyor musun peki?

1194-01:39:48,047 –> 01:39:54,027 Bir plan yaparsan, hayat o planını hep bozar.

1195-01:39:55,262 –> 01:39:56,771 Etrafımıza bak.

1196-01:39:57,306 –> 01:40:02,944 “Geceyi spor salonunda geçirelim!” diye mi düşündü sence buradakiler?

1197-01:40:03,479 –> 01:40:05,246 Ama bak…

1198-01:40:05,606 –> 01:40:09,617 …biz de dâhil herkes yerde yatıyor.

1199-01:40:11,153 –> 01:40:14,580 İşte insanlar bu yüzden plan yapmamalı.

 

1200-01:40:16,617 –> 01:40:20,295 Plan olmadığı sürece hiçbir şey ters gitmez.

1201-01:40:20,496 –> 01:40:26,485 Kontrolün dışında bir şey olursa da, varsın olsun.

1202-01:40:28,420 –> 01:40:31,389 Birini öldürmenin ya da ülkene ihanet etmenin.

1203-01:40:32,925 –> 01:40:36,560 Hiçbirinin önemi olmaz. Anladın mı?

İlk yarıda her şey her şeye benziyor demiştim sanırım, zengin ailenin kızı dahi anlık bir bağlanma ile kendini aşka benzetiyor, köhne bir bodrum katından çıkan aile görünmez bir darbe ile adeta sınıf atlıyor ve yeni evlerin görünmeyen sahipleri durumuna geliyorlar, asıl aile “bodrumdaki hayaleti” doğum gününde gören oğulları ile kamp yapmaya gittiklerinde ailenin “bodrum katı” kabusu başlıyor, artık ne neye benziyor söylemek mümkün değil çünkü filmin ikinci yarısında her şey her şeyi andırıyor. Artık iyi çizilmiş bir görüntü, onun bağlı kaldığı bir model yok, ideal olan yıkılıyor, ailenin her an geriye: bodrum katına dönebileceğini sezmeye başlıyoruz ki bu da filmin ilk gerilim unsurunu oluşturuyor.

Foucault’nun “Bu Bir Pipo Değildir”inde Magritte’nin Reprisentation tablosu üzerine yaptığı çıkarımı hatırlarsak, biz de rahatlıkla:

Filmde birbirini andıran öğeler olan iki iki aile ( sınıf atlamaya çalışan aile ve hizmetçi ile eşinden oluşan aile ) her an yer değiştirecek gibi görünüyor diyebiliriz, yoksa yönetmen bize bir değiş tokuş mu teklif etmektedir, artık benzerlik kavramı filmin ikinci yarısında işlemez, bir benzerliğin oluşması da amaçlanmamıştır, sınıf atlamaya çalışan aile hiçbir biçimde canlandırmaya çalıştığı modele benzeyememiş, ne o modeli ne de kendilerini canlandırabilmiştir, şimdi andırımların rolü devreye girmiştir, hayatın planı yoktur ve plansızlık kavramı da aileyi beklenmedik yerlere sürükleyecektir.

Filmde apaçık görüneni anlıyoruz: Aile planlı bir biçimde bir modeli canlandırıp sınıf atlamaya çalışıyor.

Buna rağmen filmin ikinci yarısı bilindik nesneleri ter yüz ediyor, artık benzeyecek bir model kalmıyor, tanınabilir bir nesne olan bir dolap görünmedik yüzünü açığa vuruyor, ardında gizlediği ikinci bir bodrum katı yaşamına açılıyor, görünmesi o güne kadar engellenmiş şeyler görünmeye başlıyor, hem de hiçbir modele benzemeye gerek duymadan, sınıf atlayamayanların her şeyi göz önüne serilip andırışın gizemine bırakılmaya başlıyor.

Sınıf atlamaya çalışan aile bir kaya parçası sertliğinde ve keskinliğinde bulunduğu yerden kesilip çıkarılmıştır artık, aile aldatma yapıştırıcısı ile bir eve yapıştırılmıştır ve onun sökülmesi gerekmektedir, bunu yapacak başat otorite ise yine kendi sınıflarından olan başka bir aile olacaktır, “patron”un bu açıdan herhangi bir iktidar silahını kullandığını söylemek pek mümkün olmaz, o daha çok hiçbir şeyin farkında olmadığı halde her şeyin farkındaymış gibi görünen kukla bir iktidar yansımasından ibarettir, asıl iktidar: iktidarı canlandırmaya çalışanlar üzerinde biçimlenmiştir. Kukla iktidarlar çoğu zaman ne için kesildiğine bakmadan sadece gelen faturaları ( onları kontrol eden iplerin maliyetini) öder:

370-00:28:39,349 –> 00:28:43,386 Bunun basit bir eğitim olmadığını, bir sanat terapisi olduğunu unutmayın.

371-00:28:43,687 –> 00:28:44,745 Tabii ki.

372-00:28:45,046 –> 00:28:48,632 Bundan dolayı ücretim bir hâyli yüksek.

373-00:28:49,234 –> 00:28:52,010 – Bu sıkıntı olur mu? – Ne sıkıntısı canım!

Bir pipo deseni tam olarak bir pipoya benzeyebilir ama o pipo değildir.

Aile filmin ilk yarısında yan yana konulmuştu, sonra kendilerinden taşıp kayalaştılar ve bir çatışma içerisine girdiler, bir modele benzemeye çalışırken daha da kayalaştılar, her şeyin yerini ve işlevini almaya çalıştılar, sonrasında da o kaya parçası gibi hiçbir şeye benzeyemediler, her şey her şeyi andırmaya başladı: Bu tablodaki şey bir şempanze değil mi?

Hayır o bir otoportre.

Artık benzeyişin, benzemeye çalışmanın içerdiği gerçeklik iddiası çözülmeye başlar, artık aile ele geçirdiği evden kovulmak tehdidi ile karşı karşıyadır, çünkü benzeme çabası ortadan kaybolmaya başlamış, benzemeye çalışılan şeyler arasındaki bağlantılar onların dışına itilmiştir.

Peki aile neden olmak istedikleri biçime benzeyememiştir, burada Magritte’in bir sözünü hatırlayalım:

“Benzer olmak sadece düşüncenin bir özelliğidir. Düşünce gördüğü, işittiği ya da bildiği şey olarak benzer; dünyanın kendine sunduğu şey haline gelir.”

Şeyler birbirine benzemez, sadece şeydirler, benzeyiş düşündükçe düşüncenin içerisinde yer alır, düşündükçe her benzeyiş bir andırış ile kesintiye uğramaya mahkum kalır.

Filmde kilit “kavramlardan” birisi de koku, aile ne kadar sınıf atlarsa atlasın, “alt sınıfın” kokusundan bir türlü kurtulamıyor ki babanın eline bıçağı almasının nedeni de bir türlü üzerinden atamadığı bu alt sınıf kokusu ve korkusu…

Parasite filmi bize daha fazla ne anlatıyor? Bir Parazitin her şeyi olağan karşılayabileceğini, hiçbir şeye acımayacağını, sınıf atlamak ya da bir sınıfa dahil olmak için her şeyi yapabileceğini…

 

“Park Ailesi’yle tanışın: soyla gelen servetin klasik bir tablosu. Diğer yanda ise Kim Ailesi, sokak zekası bakımından zengin ama başka hiçbir zenginliğe sahip değil. Şans veya kader olsun, bu iki ev halkı bir şekilde bir araya gelir ve Kim ailesi altın bir fırsatın varlığını hemen sezer. Kolej çağındaki Ki-woo tarafından manipülasyon konusunda yetiştirilen Kim çocukları, öğretmen ve sanat terapisti görevleriyle kendilerini Park ailesinin arasına çabucak yerleştirir. Kim’ler “vazgeçilmez” lüks hizmetler sunarken, Parklar ise habersizce evlerindeki her şeyi Kim ailesine kaybetmektedir. Ancak kısa sürede bu düzen bir tehditle karşılaşır. Asalak bir misafir Kim ailesinin yeni keşfettikleri konforu tehdit eder hale geldiğinde, vahşi ve zorlayıcı bir üstünlük mücadelesi patlak verir. Bu mücadele Kim ve Park aileleri arasındaki kırılgan ekosistemi yıkmakla tehdit etmektedir…”

 

AFFETMEYEN PUANLAMA

Senaryo: 8.2

Yapım: 7.6

Oyunculuk: 8.1

Yapım Tasarımı: 7.8

Set Yapımı: 7.5

Işık: 6.2

Aksesuar: 5.6

Kostüm: 7.5

Kamera Ekibi: 6.8

Ses Yapım: 6.1

Film&Laboratuvar: 6.9

Özel Efektler: 4.2

Kurgu-Montaj: 5.2

Seslendirme: 6.8

Yönetmen: 7.2

 

Yönetmen

Joon-ho Bong
Joon-ho Bong

Oyuncular

Kang-Ho Song
Kang-Ho Song
Rolü : Ki-taek
Woo-sik Choi
Woo-sik Choi
Rolü : Ki-Woo
Park So-Dam
Park So-Dam
Rolü : Ki-Jung
Chang Hyae Jin
Chang Hyae Jin
Rolü : Chung-Sook
Sun-kyun Lee
Sun-kyun Lee
Rolü : Mr. Park
Cho Yeo-jeong
Cho Yeo-jeong
Rolü : Yeon-Kyo
Jung Ziso
Jung Ziso
Rolü : Da-Hye
Jung Hyeon-jun
Jung Hyeon-jun
Rolü : Da-Song
Moon-Gwang: Lee Jeong-eun
MinSeo: Joon Park
German Father: Andreas Fronk
Yoon Park: Keun-rok
Geun-se: Myeong-hoon Park

Senaryo

Senarist Joon-ho Bong
Senarist Han Jin Won

Müzikler

Besteci Jaeil Jung

Yapım

Yapımcı Kwak Sin Ae
Yapımcı Moon Yang-kwon
Yapımcı Jang Young Hwan
Yapımcı Joon-ho Bong
İdari yapımcı Miky Lee
İdari yapımcı Heo Min-heoi
Yönetici ortak yapımcı Heo Min-heoi

Teknik Ekip

Görüntü yönetmeni Hong Kyung-Pyo
Genel yayın yönetmeni Jin-mo Yang
Sanat yönetmeni Lee Ha-jun
Set dekoratörü Lee Ha-jun
Kostüm şefi Choi Se-yeon
Ses tasarımcısı Tae-young Choi
Animasyon ve görsel efekt süpervizörü Jeong Ho Hong
Make-up supervisor Kim Seo-young

Dağıtım

Basın sorumlusu Alexis Delage-Toriel
Basın sorumlusu Gustave Shaïmi

Comments

comments